Recensie: ‘Het Oostindisch kampsyndroom’ van Rudy Kousbroek

oostindisch kampTitel: Het Oostindisch kampsyndroom
Auteur: Rudy Kousbroek
ISBN: 9046702030
Genre: Non-fictie
Uitgever: Olympus (maakt deel uit van Amstel Uitgevers BV)
Uitgave: pocket, 575 pagina’s
Verschenen: 2005

Het boek heb ik ontvangen van uitgeverij AtlasContact.

Auteur
Rudy Kousbroek is geboren in Indië en overleden in Leiden. Hij was een schrijver, dichter, journalist, vertaler en essayist. Je kunt alles hier over hem lezen.

In het kort
Is een non-fictie boek over Indië, voor, tijdens en na de oorlog. Het is gebaseerd op de herinneringen van Rudy Kousbroek en bestaande literatuur die over Indonesië is geschreven.

Mijn mening
Ik heb er lang over gedaan om dit boek te lezen. Het is een soort documentaire en ik vond dat het boek met aandacht gelezen moest worden.
Tijdens het lezen heb ik me regelmatig afgevraagd, waarom weet ik hier zo weinig over? Op een of ander manier is het toch een zwarte bladzijde in onze vaderlandse geschiedenis. Daarnaast was er de Tweede Wereldoorlog en dat heeft het hele gebeuren van Japanse aanval op de Aziatische landen en het leven van de Nederlanders in de interneringskampen naar de achtergrond geduwd. Omdat de Nederlanders waarschijnlijk meer waren gefocust op wat er in Europa gebeurde.
Het is geen rooskleurig verhaal, maar gewoon feiten. Ik moet toegeven, de auteur komt met feiten aan, maar in sommige stukken komt wel heel duidelijk zijn mening naar voren. En blijkbaar, als ik het zo lees, staat hij met zijn mening er soms alleen voor.
Hij beschrijft wel zoals het was en hij is er niet trots op wat de Nederlanders voor, tijdens en na de oorlog hebben gedaan.
Ik lees met verbazing hoe Nederlanders zich regelmatig zo verheven voelden ten opzichte van de ‘inlanders’. In hun ogen waren ze niets en werden ze behandeld zoals men dieren zou behandelen. Generatie na generatie heeft zichzelf altijd boven de inlanders verheven gevoeld. De Nederlanders gingen zelfs zover dat ze bepaalde zaken, die van de Nederlandse regering kwamen, negeerden. De inlanders waren koelies.
Waar Rudy Kousbroek ook op hamert is dat het leven in de interneringskampen niet te vergelijken zijn de concentratiekampen in Europa. Hij geeft aan dat het in Europa ging om het systematisch uitroeien van het Joodse ras en daarmee ook de cultuur, ras. Wat Japan deed was gewoon alle blanken opsluiten en heropvoeden. Het Aziatische deel moest weer Aziatische worden. Citaat uit zijn boek: ’De kans om levend uit een Japans burgerkamp te komen bedroeg ongeveer zevenentachtig procent. De kans daarentegen voor Joden om de Duitse kampen te overleven was minder dan negen procent.’
En zo komt hij regelmatig met cijfers en feiten dat het in Europa gewoonweg veel erger was dan in een Japanse burgerkamp. Nog een citaat: ‘Ziehier nog eens de cijfers: er waren ongeveer evenveel Indische geïnterneerden en krijgsgevangen als er Joden werden gedeporteerd uit Nederland (ca. 140.000); uit de Indische gevangenschap kwamen 120.000 mensen terug, uit de Duitse kampen nog geen 6.000.’

Zelfs nu nog maken de kleinkinderen er aanspraak op wat hun grootouders zijn overkomen in de Japanse burgerkampen. Net alsof ze het zelf hebben meegemaakt. Het is de verontwaardiging van de mensen toen ze terugkwamen van de burgerkampen uit het Oosten naar Nederland. Nederland had handen vol aan het herstel van de schade die door de Tweede Wereldoorlog was veroorzaakt. Daardoor kregen de mensen niet de erkenning waar ze behoefte aan hadden. En volgens Rudy kan dat ook de mogelijke oorzaak zijn waarom ze het moeilijk vinden om het los te laten en waarom ze er op hameren dat ze net het zo slecht hadden als in de kampen hier in Europa. Maar dan komt hij weer met feiten dat het gewoonweg niet te vergelijken is.
Daarnaast zijn er Nederlanders die het nog steeds niet willen toegeven dat de Nederlanders daar in Indië zich al die eeuwen niet goed hebben gedragen. Natuurlijk hebben wij ook goede dingen gedaan, maar ook hoort daarbij het toegeven van dingen die we niet goed hebben gedaan. Je kunt en mag niet ontkennen dat ook de Nederlanders absoluut niet wisten hoe ze zich moesten gedragen. Ze vonden zelfs dat de Jappen hun als koelies behandelden. Dan lijkt het mij dat je dan toch tot het inzicht moet komen en bedenken, dat wij de Inlanders slecht hebben behandeld. Maar nu nog, kunnen deze groep mensen de Indonesiërs niet als gelijken zien. Citaat uit het boek: ‘Het lot van de Indonesiërs tijdens de oorlog werd – en wordt – door de Nederlanders meestal afgedaan met de opmerking dat ‘die mensen heel weinig nodig hadden’ en altijd ‘tenminste nog een tuintje of lapje grond hadden bij hun huisje dat in hun behoeften kon voorzien’. Het is de bucolische versie van de koloniale gedachte dat ‘de inlander heel goed kon leven van 2,5 cent per dag’.

Zoals je ziet aan de lange recensie, het boek heeft me echt beziggehouden. Ik kan best begrijpen dat de mensen zich niet herkend voelen in hun gevoel en wat ze hebben meegemaakt. Dat kan ook de reden zijn dat ze zichzelf nog steeds als slachtoffer zien en dat ze niet uit die rol willen of kunnen stappen. Maar als ik kijk naar de feiten, zoals nederlandsRudy Kousbroek die beschrijft, dan moeten ze hun ontberingen niet gaan vergelijken met de ontberingen van mensen uit de concentratiekampen.
Ik vind dat men niet moet ontkennen dat men zich gewoonweg niet goed heeft gedragen en om de geschiedenis mooier te maken dan die in werkelijkheid was.
Het is een taaie kost maar een aanrader als je echt meer wilt weten over de werkelijkheid en zijn mening op de koop toe neemt.

©Plien 2013

13 thoughts on “Recensie: ‘Het Oostindisch kampsyndroom’ van Rudy Kousbroek

  1. Wat een fijne recensie!
    Volgens mij krijgt men steeds meer oog voor het leed dat de Nederlanders de inheemse bevolking aangedaan hebben. En hoewel ik het eens ben met Kousbroeks stelling dat de interneringskampen niet te vergelijken zijn met de concentratiekampen, moet je de ontberingen daar niet bagatelliseren. Nog altijd heeft wat daar gebeurd is zijn uitwerking op de mensen van nu. (Denk bijvoorbeeld aan ‘Indische duinen’ van Adriaan van Dis, die zelf pas in 1946 geboren werd.)

  2. Dank je wel!
    Ik ben met je eens, hij mag het ook niet bagatelliseren. Maar in hoeverre kun je als de volgende generatie nog op claimen. Mag de 5de generatie nog zichzelf als slachtoffer zien. Mensen die net daarna zijn geboren, kan ik me indenken dat ze daar toch nog mee belast zijn. Maar mensen die 40 jaar daarna zijn geboren… Waar trek je de grens? Kunnen de mensen die 20 jaar geleden geboren zijn ook nog steeds zichzelf als slachtoffer van concentratiekampen zien. Dat is meer het vraag. Tot hoeverre mag jezelf nog als slachtoffer zien van iets wat nu meer dan een halve eeuw geleden is gebeurd.
    Maar we mogen en kunnen beide kampen niet bagatelliseren. Dus niet bagatelliseren maar waar trek je de grens?

  3. Lastige vraag: waar trek je de grens? Maar goed, ik kan er echt niet over oordelen. Volgens mij zijn sommige mensen zo getekend geweest door de oorlog, dat zij dat ook weer hebben meegegeven aan hun kinderen. Maar hopelijk stopt het daar…

  4. Pingback: Recensies voor Uitdaging voor 2013: Ik Lees Nederlands! | De Boekblogger

  5. Klopt, is ook lastig. Volgens Kousbroek is het dus niet daar gestopt, maar komen de kleinkinderen ook op terug.
    Elk mens dat een oorlog mee heeft gemaakt is getekend, logisch dat je meegeeft aan een kind. Maar zoals je zegt, hopelijk stopt het daar.

  6. Goede schrijver, jammer dat ie er niet meer is. Ik heb het boek niet gelezen maar ik denk dat je hier de essentie wel goed weergeeft. En ja, hij schrijft niet voor gemakkelijke ogen maar dat maakt het toch tot een uitdaging die je goed hebt volbracht.

  7. Pingback: Boekenupdate April | Plien

  8. Pingback: Recensies -2- voor Uitdaging voor 2013: Ik Lees Nederlands! | De Boekblogger

  9. Pingback: Recensies -3- voor Uitdaging voor 2013: Ik Lees Nederlands! | De Boekblogger

  10. Pingback: Recensie ‘Honolulu King’ van Anne-Gine Goemans | Met mijn neus in een boek

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s